Witamy w Zajeździe Pastewnik!


Skansen Pastewnik

W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku powstał w Przeworsku jedyny w Polsce „żywy” skansen łączący w sobie funkcje ochrony zabytkowego budownictwa drewnianego i gastronomiczno-hote­larskie. Dzięki temu oferuje on niezapomniane wrażenia z chwil spędzonych w oryginalnych, zabyt­ko­wych pomieszczeniach wiejskich i mieszczańskich domów z bali, krytych drewnianym gontem, z drew­nianymi rynnami i małymi oknami, otoczonych starymi drzewami i drewnianym płotem, przy którym rosną charakterystyczne dla dawnego krajobrazu malwy, słoneczniki i bratki.

piękno Pastewnika
tablica pamiątkowa

Tablica pamiątkowa przy wejściu do Zajazdu

Plan powstania tego skansenu obmyślił dziesiątki lat temu nieżyjący już inż. Stanisław Żuk. On też projektował i reali­zował jego budowę. Do lokalizacji kompleksu wyko­rzy­stano teren nad rzeką Mleczką zwany potocznie przez miejscowych Pastewnikiem. Niegdyś było to miejsce do wypasania bydła, później – w XIX wieku – stało się miejscem pikników i festy­nów. Budowę skansenu rozpoczęto 21 IV 1976 roku i trwa ona w istocie do dnia dzisiejszego. Ten oryginalny i jedyny w swoim rodzaju projekt pozwolił ocalić od zapomnienia dorobek i kulturę poprzednich pokoleń tego rejonu, poprzez zabezpieczenie i gromadzenie zabytkowych drewnianych budynków, sprzętów i narzędzi z Przeworska i jego okolic.

uliczka

Rekonstrukcja ulicy małego miasteczka w skansenie Pastewnik

płaskorzeźba „Przeworski Zamysł”

Zapraszamy więc do wirtualnego zwiedzenia Skansenu, które — mamy nadzieję — zachęci Państwa do odwiedzenia go w rzeczywistości.

Po prawej stronie bramy, od wewnątrz skansenu umieszczono płaskorzeźbę autorstwa Józefa Powroźnika „Paste­wnik — Przeworski Zamysł”. Przedstawia ona wizję rozbudowy skansenu, a z czasem stała się symbolem Pastewnika.

Dom Urbanów

dom Urbanów piec chlebowy

Po lewej stronie bramy znajduje się mały budynek, używany obecnie jako recepcja. Jest to dom rodziny Urbanów z ul. Cichej w Przeworsku. Pochodzi z końca XIX wieku i reprezentuje typ mieszkań najuboższej warstwy społecznej, zwanej wyrobnikami. Mieszkało w nim 8 osób. Wewnątrz znajduje się maleńka sień i jedna izba z wielkim piecem chle­bowym i kuchnią, które zajmują prawie jej czwartą część. Pod piecem widać niewielką wnękę służącą niegdyś do okresowego przetrzymywania drobnego inwentarza żywego.

Po lewej: piec chlebowy w izbie domu Urbanów

Zajazd

Zajazd

Powyżej: widok Zajazdu od strony wejścia
Poniżej: widok od tyłu, od strony ulicy

Zajazd piec kowalski

Obecny budynek zajazdu powstał z dwóch domów: domu rodziny Krzanów z ul. Słowackiego 4 w Prze­worsku (część wschodnia) z XVIII wieku, zajmującej się tkactwem, i domu kowala z XIX wieku (część zachodnia). W części wschodniej znajdują się teraz pokoje hotelowe. W części zachodniej znajduje się obecnie karczma; jej stylowe wnętrze przyozdobione jest licznymi interesującymi pamiątkami regionalnymi, a na stropie można podziwiać belkę stropową z napisami i datą 1712. Zrekonstruowano także piec kowalski.

belka z datą

Dom Maślarza

dom Maślarza

Dom Maślarza — widok od strony ulicy

Drewniany dom mieszczański z ul. Krakowskiej 8 w Przeworsku, wybudowany w latach 1848-52 przez Wojciecha Rybackiego. Nazwa domu związana jest z zajęciem ówczesnych właścicieli, którzy skupowali wiejskie masło od okolicznych rolników, przerabiali je i uszla­chetniali, dodając środki roślinne, które nadawały mu smak, kolor i aromat. Następnie, po zapakowaniu do specjalnych beczek, wysyłali je do Wiednia. Masło to cieszyło się wielkim powodzeniem także wśród kupców krajowych.

Dziś dom ten, mieszczący trzy izby i kuchnię, wykorzystuje się na potrzeby różnych przyjęć i konferencji.

Dom Sowińskiego

dom Sowińskiego

Kuźnia i dom Sowińskiego

Jest to drewniany dom i połączona z nim murowana kuźnia — miejsce pracy trzech pokoleń rodziny Sowińskich. Kuźnia ta obsługiwała stacjonujące w Przeworsku oddziały austriackiej konnicy, pocztę przeworskiego pocztyliona Misiągiewicza, przejeżdżających kupców, a przede wszystkim rolników z Przeworska i okolic. Dom został zbudowany przed 1850 rokiem; znajdował się przy ulicy Lwowskiej 8.

Obecnie w kuźni z potężnym kominem znajduje się świetlica, w której organizowane są przyjęcia, spotkania i różne imprezy. W części mieszkalnej znajdują się trzy pokoje hotelowe.

Dom Gacki

dom Gacki

Jest to jedyny w naszym skansenie piętrowy dom i jedyny kryty dachówką, zbudowany przez mieszkańców wsi Gać w 1924 roku. Pełnił funkcję bazy oświaty, kultury i samorządu młodzieży wsi Gać, słynnej z → Uniwersytetu Ludowego Ignacego Solarza. W 1980 roku został przekazany w darze przez mieszkańców i zrekonstruowany w Pastewniku. Dziś znajduje się w nim 7 pokoi hotelowych.

ślabanek

Oryginalny „ślabanek” — ława będąca także miejscem do spania:
na noc otwierano ją i spano w jej wnętrzu.

Dworek z Krzeczowic

Prawdziwą perłą i ozdobą skansenu jest modrzewiowy dworek z Krzeczowic. Pochodzący z XVII wieku uznany został za najcenniejszy zabytek byłego województwa Rzeszowskiego, a obecnie Podkarpackiego. Ostatnimi właścicielami dworku — a także wsi — była rodzina Fedorowiczów herbu Oginiec.

Dwór został zbudowany na niewielkim pagórku, elewacją frontową zwrócony na północny wschód. Był to obiekt drewniany, o konstrukcji zrębowej, tynkowany i bielony, nakryty dachem czterospadowym, łamanym, pokrytym gontem. Uroku dodawała mu facjata (od strony podjazdu) wysunięta przed lico elewacji, wsparta na dwóch parach słupów. W przyczółku facjaty umieszczony był otwór okienny zamknięty półkoliście, od strony podjazdu widać było dwa okna mansardowe. W późniejszych czasach do dworu od północy i wschodu dobudowano ganki.

dworek z Krzeczowic

Na początku lat 70 XX wieku stary modrzewiowy dwór był już opuszczony. W tym czasie znajdował się w złym stanie technicznym — był zagrzybiony i mocno zdewastowany. Pokrycie dachu było również zniszczone. W karcie ewidencyjnej obiektu (tzw. karta zielona) przechowywanej w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Przemyślu, w rubryce dotyczącej inspekcji pod datą 7 maja 1972 znaleźć można wpis: „Ratować za wszelką cenę”. W latach 80 XX w. za staraniem twórcy „Przeworskiego Zamysłu”, inż. Stanisława Żuka, ten cenny obiekt został rozebrany i przeniesiony na teren Zajazdu „Pastewnik” w Przeworsku. Montaż do stanu surowego zakończył się w 1986 roku ze środków Funduszu Rozwoju Kultury. Ostatecznie zakończono remont i wyposażono dworek w czerwcu 2011 roku. Było to możliwe po opracowaniu przez władze miasta projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego województwa Podkarpackiego na lata 2007 – 2013. W dworku znajduje się obecnie 9 pokoi hotelowych jedno- i dwuosobowych.

dworek z Krzeczowic

W tle inscenizacji „Przeworskiego Wesela” marszałek województwa, władze lokalne oraz zaproszeni goście dokonali otwarcia obiektu 18 czerwca 2011 roku, na inaugurację obchodów Dni Przeworska.


© 2010 Pastewnik