Witamy w Zajeździe Pastewnik!

Skansen Pastewnik

W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku powstał w Przeworsku jedyny w Polsce „żywy” skansen łączący w sobie funkcje ochrony zabytkowego budownictwa drewnianego i gastronomiczno-hotelarskie. Dzięki temu oferuje on niezapomniane wrażenia z chwil spędzonych w oryginalnych, zabytkowych pomieszczeniach wiejskich i mieszczańskich domów z bali, krytych drewnianym gontem, z drewnianymi rynnami i małymi oknami, otoczonych starymi drzewami i drewnianym płotem, przy którym rosną charakterystyczne dla dawnego krajobrazu malwy, słoneczniki i bratki.

Tablica pamiątkowa przy wejściu do Zajazdu

Plan powstania tego skansenu obmyślił dziesiątki lat temu nieżyjący już inż. Stanisław Żuk. On też projektował i realizował jego budowę. Do lokalizacji kompleksu wykorzystano teren nad rzeką Mleczką zwany potocznie przez miejscowych Pastewnikiem. Niegdyś było to miejsce do wypasania bydła, później – w XIX wieku – stało się miejscem pikników i festynów. Budowę skansenu rozpoczęto 21 IV 1976 roku i trwa ona w istocie do dnia dzisiejszego. Ten oryginalny i jedyny w swoim rodzaju projekt pozwolił ocalić od zapomnienia dorobek i kulturę poprzednich pokoleń tego rejonu, poprzez zabezpieczenie i gromadzenie zabytkowych drewnianych budynków, sprzętów i narzędzi z Przeworska i jego okolic.

Rekonstrukcja ulicy małego miasteczka w skansenie Pastewnik

Zapraszamy więc do wirtualnego zwiedzenia Skansenu, które — mamy nadzieję — zachęci Państwa do odwiedzenia go w rzeczywistości.

Po prawej stronie bramy, od wewnątrz skansenu umieszczono płaskorzeźbę autorstwa Józefa Powroźnika „Pastewnik — Przeworski Zamysł”. Przedstawia ona wizję rozbudowy skansenu, a z czasem stała się symbolem Pastewnika.

Dom Urbanów

Po lewej stronie bramy znajduje się mały budynek, używany obecnie jako recepcja. Jest to dom rodziny Urbanów z ul. Cichej w Przeworsku. Pochodzi z końca XIX wieku i reprezentuje typ mieszkań najuboższej warstwy społecznej, zwanej wyrobnikami. Mieszkało w nim 8 osób. Wewnątrz znajduje się maleńka sień i jedna izba z wielkim piecem chlebowym i kuchnią, które zajmują prawie jej czwartą część. Pod piecem widać niewielką wnękę służącą niegdyś do okresowego przetrzymywania drobnego inwentarza żywego.

Po lewej: piec chlebowy w izbie domu Urbanów

Zajazd

Powyżej: widok Zajazdu od strony wejścia
Poniżej: widok od tyłu, od strony ulicy

Obecny budynek zajazdu powstał z dwóch domów: domu rodziny Krzanów z ul. Słowackiego 4 w Przeworsku (część wschodnia) z XVIII wieku, zajmującej się tkactwem, i domu kowala z XIX wieku (część zachodnia). W części wschodniej znajdują się teraz pokoje hotelowe. W części zachodniej znajduje się obecnie karczma; jej stylowe wnętrze przyozdobione jest licznymi interesującymi pamiątkami regionalnymi, a na stropie można podziwiać belkę stropową z napisami i datą 1712. Zrekonstruowano także piec kowalski.

Dom Maślarza

Dom Maślarza — widok od strony ulicy

Drewniany dom mieszczański z ul. Krakowskiej 8 w Przeworsku, wybudowany w latach 1848-52 przez Wojciecha Rybackiego. Nazwa domu związana jest z zajęciem ówczesnych właścicieli, którzy skupowali wiejskie masło od okolicznych rolników, przerabiali je i uszlachetniali, dodając środki roślinne, które nadawały mu smak, kolor i aromat. Następnie, po zapakowaniu do specjalnych beczek, wysyłali je do Wiednia. Masło to cieszyło się wielkim powodzeniem także wśród kupców krajowych.

Dziś dom ten, mieszczący trzy izby i kuchnię, wykorzystuje się na potrzeby różnych przyjęć i konferencji.

Dom Sowińskiego

Kuźnia i dom Sowińskiego

Jest to drewniany dom i połączona z nim murowana kuźnia — miejsce pracy trzech pokoleń rodziny Sowińskich. Kuźnia ta obsługiwała stacjonujące w Przeworsku oddziały austriackiej konnicy, pocztę przeworskiego pocztyliona Misiągiewicza, przejeżdżających kupców, a przede wszystkim rolników z Przeworska i okolic. Dom został zbudowany przed 1850 rokiem; znajdował się przy ulicy Lwowskiej 8.

Obecnie w kuźni z potężnym kominem znajduje się świetlica, w której organizowane są przyjęcia, spotkania i różne imprezy. W części mieszkalnej znajdują się trzy pokoje hotelowe.

Dom Gacki

Jest to jedyny w naszym skansenie piętrowy dom i jedyny kryty dachówką, zbudowany przez mieszkańców wsi Gać w 1924 roku. Pełnił funkcję bazy oświaty, kultury i samorządu młodzieży wsi Gać, słynnej z → Uniwersytetu Ludowego Ignacego Solarza. W 1980 roku został przekazany w darze przez mieszkańców i zrekonstruowany w Pastewniku. Dziś znajduje się w nim 7 pokoi hotelowych.

Oryginalny „ślabanek” — ława będąca także miejscem do spania:
na noc otwierano ją i spano w jej wnętrzu.

Dworek z Krzeczowic

Prawdziwą perłą i ozdobą skansenu jest modrzewiowy dworek z Krzeczowic. Pochodzący z XVII wieku uznany został za najcenniejszy zabytek byłego województwa Rzeszowskiego, a obecnie Podkarpackiego. Niestety, z braku funduszy nie został jeszcze w pełni zrekonstruowany.